‘สปอร์ตวอชชิ่ง’ กลางป่าแอมะซอน: เมื่อ ‘บาร์เซโลน่า’ ถูกกล่าวหาว่าฟอกขาวให้บริษัทน้ำมันที่ทำลายสิ่งแวดล้อม – BK8
ลึกเข้าไปในภูมิภาคปูตูมาโย (Putumayo) ทางตอนใต้ของโคลอมเบีย ซึ่งเป็นพื้นที่ห่างไกลและยากจนที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศ อิทธิพลของฟุตบอลระดับโลกได้แผ่ขยายมาถึงที่นี่… เด็กชายชาวพื้นเมืองริมถนนและฝีพายบนเรือแคนูต่างสวมเสื้อแข่งของ ‘บาร์เซโลน่า’ อย่างภาคภูมิใจ
เหตุผลที่ทีมเจ้าบุญทุ่มแห่งคาตาลันเป็นที่นิยมที่นี่ ไม่ใช่แค่เพราะผลงานในสนาม แต่เป็นเพราะในเดือนพฤษภาคม 2024 มูลนิธิบาร์เซโลน่า (Barca Foundation) ได้ส่งอดีตนักเตะแชมป์โลกชาวบราซิลอย่าง ‘เอ็ดมิลสัน’ มาจัดคลินิกฟุตบอล แจกเหรียญรางวัล และพูดคุยสร้างแรงบันดาลใจให้กับเด็กๆ ผู้ด้อยโอกาส
ทว่าเบื้องหลังภาพอันน่าประทับใจนี้ โครงการดังกล่าวไม่ได้ถูกขับเคลื่อนด้วยเงินทุนของสโมสรเพียงอย่างเดียว แต่มันได้รับทุนสนับสนุนร่วมจาก ‘Gran Tierra Energy’ บริษัทน้ำมันสัญชาติแคนาดา ซึ่งถูกชาวพื้นเมืองปูตูมาโยกล่าวหาว่า “อยู่เบื้องหลังการทำลายล้างสิ่งแวดล้อมและวิถีชีวิตของพวกเขา” (แม้บริษัทจะปฏิเสธข้อกล่าวหาทั้งหมดก็ตาม)
เสียงสะท้อนจากผืนป่าที่ถูกทำลาย ตลอด 12 เดือนที่ผ่านมา The Athletic ได้ลงพื้นที่พูดคุยกับผู้นำชุมชนและชาวบ้านกว่า 20 คน (ทุกคนขอสงวนนามเพื่อความปลอดภัย) และพบกับข้อกล่าวหาที่น่าตกใจ:
- แหล่งน้ำปนเปื้อนน้ำมัน: ก๊อกน้ำและลำธารที่เคยใช้ดื่มกินและอาบ กลับมีกลิ่นเหม็นของปิโตรเลียม ชาวบ้านอ้างว่าเด็กๆ ที่ลงไปเล่นน้ำมีอาการคันตามตัว และปลาที่จับได้ก็มีรสชาติเหมือนน้ำมัน
- กากสารพิษและน้ำท่วม: ในฤดูฝน บ่อคอนกรีตพักกากสารเคมีของบริษัทมักจะล้นทะลัก ปล่อยน้ำปนเปื้อนโลหะหนักลงสู่ลำธารและพื้นที่เกษตรกรรม ส่งผลให้ปศุสัตว์ล้มตาย
- มลพิษจากการเผาก๊าซ (Gas Flaring): เปลวไฟสีส้มจากการเผาก๊าซธรรมชาติพุ่งขึ้นสู่ท้องฟ้าตลอด 15 ปีที่ผ่านมา ปล่อยสารพิษที่ก่อมะเร็งขึ้นสู่อากาศ
- ภัยคุกคามจากท่อส่งน้ำมัน: ท่อส่งน้ำมันที่วางพาดไปตามถนนมีสภาพทรุดโทรม และเคยเกิดเหตุระเบิดจนมีชาวบ้านสูญเสียการมองเห็นมาแล้ว
- การขู่ฆ่าและการข่มขู่: นักกิจกรรมที่ออกมาประท้วงบริษัทน้ำมัน ถูกขู่ฆ่าและลอบสังหารจากกลุ่มติดอาวุธนิรนาม
(หมายเหตุ: Gran Tierra ปฏิเสธข้อกล่าวหาเหล่านี้ โดยระบุว่าเหตุการณ์น้ำมันรั่วไหลส่วนใหญ่เกิดจากการกระทำของกลุ่มติดอาวุธผิดกฎหมาย และบริษัทยืนยันว่าได้ปฏิบัติตามมาตรฐานสิ่งแวดล้อมอย่างเคร่งครัด)
วิกฤตการเงินบีบให้บาร์ซ่าต้องพึ่งพา “เงินบริจาค” คำถามคือ ทำไมบาร์เซโลน่าที่มีสโลแกน “Més Que un Club” (เป็นมากกว่าสโมสร) และเคยให้สปอนเซอร์คาดหน้าอกฟรีๆ แก่ UNICEF ถึงต้องมารับเงินจากบริษัทน้ำมันแห่งนี้?
คำตอบซ่อนอยู่ใน “วิกฤตการเงิน” ของสโมสร ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา บาร์เซโลน่าประสบปัญหาหนี้สินมหาศาลจนต้องงัด “คันโยกทางเศรษฐกิจ” มาใช้ ส่งผลกระทบชิ่งมาถึงมูลนิธิของสโมสร ในปี 2024 เงินสนับสนุนจากสโมสรที่มอบให้มูลนิธิลดลงจาก 4 ล้านยูโร เหลือเพียง 1 ล้านยูโร ทำให้มูลนิธิต้องพึ่งพาเงินบริจาคจากเอกชนมากขึ้น ซึ่ง Gran Tierra ก็คือผู้สนับสนุนรายใหญ่อันดับ 3 ของมูลนิธิ (มอบเงิน 165,312 ยูโร ในปี 2023-24)
‘สปอร์ตวอชชิ่ง’: ฟุตบอลเพื่อฟอกขาว? นักกิจกรรมในพื้นที่มองว่า การเข้ามาของมูลนิธิบาร์เซโลน่า คือเครื่องมือ “Sportswashing” (สปอร์ตวอชชิ่ง) ชั้นดีให้กับบริษัทน้ำมัน
“กลยุทธ์นี้จงใจทำขึ้นมาแน่นอน” นักกิจกรรมท้องถิ่นกล่าว “Gran Tierra สนับสนุนมูลนิธิบาร์ซ่า เพราะพวกเขาเลือกที่จะใช้กีฬามาเบี่ยงเบนความสนใจ เพื่อฟอกขาวภาพลักษณ์ของตัวเอง ดีกว่าการแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมและสังคมที่พวกเขาทำไว้”
วิดีโอโปรโมตของโครงการเผยให้เห็นเด็กๆ ใส่เสื้อที่มีโลโก้ของมูลนิธิบาร์ซ่าคู่กับ Gran Tierra สิ่งนี้สร้างความกังวลให้ชาวบ้านว่า ภาพลักษณ์เชิงบวกนี้จะถูกบริษัทนำไปใช้เป็นข้ออ้างในการขอใบอนุญาตขุดเจาะน้ำมันเพิ่มเติมในอนาคต ซึ่งปัจจุบันภูมิภาคปูตูมาโยก็ถูกวางเป้าหมายให้เป็นพื้นที่ขยายการลงทุนของบริษัทอยู่แล้ว
บทสรุปที่ยังต้องรอคอย หลังถูกตั้งคำถามอย่างหนัก มูลนิธิบาร์เซโลน่าได้ออกแถลงการณ์ว่า โครงการที่ร่วมมือกับ Gran Tierra (ซึ่งเริ่มต้นในปี 2019) จะสิ้นสุดลงในเดือน มิถุนายน 2026 ตามเป้าหมายที่วางไว้ โดยระบุว่าโครงการนี้ได้ช่วยเหลือเด็กๆ กว่า 5,000 คนในด้านการศึกษาและสุขภาพจิต และมูลนิธิ “คอยติดตามสถานการณ์ของพาร์ตเนอร์อยู่เสมอ”
อย่างไรก็ตาม สำหรับชาวพื้นเมืองที่อาศัยอยู่ในป่าแอมะซอนมานับพันปี พวกเขาไม่สามารถรอได้
“เรากำลังปกป้องปอดของโลก แต่ Gran Tierra กำลังทำลายมันด้วยมลพิษ” ผู้นำชาวพื้นเมืองกล่าวทิ้งท้าย “สโมสรบาร์เซโลน่ายิ่งใหญ่และมีอิทธิพลมาก พวกเขาต้องระมัดระวังให้ดี พวกเขาไม่ควรเอาชื่อเสียงที่ยิ่งใหญ่ ไปมอบให้กับบริษัทแบบนี้เลย”
